Podokręg Wschodni Armii Krajowej

Podokręg Wschodni Armii Krajowej (AK) był istotną strukturą organizacyjną w ramach Obszaru Warszawskiego AK, która funkcjonowała od 1942 do 1944 roku. Jego działalność miała kluczowe znaczenie dla działań zbrojnych w regionie oraz dla wsparcia ogólnopolskiego ruchu oporu przeciwko okupacji niemieckiej. W artykule przedstawione zostaną historia podokręgu, jego struktura organizacyjna oraz znaczenie w kontekście akcji „Burza”.

Historia Podokręgu

Podokręg Wschodni został utworzony w 1942 roku jako część większej struktury Armii Krajowej. Początkowo jego komendant nie był obsadzony, a pierwszym inspektorem był płk Józef Rosiek, znany jako „Józef”. W okresie od maja do października 1942 roku funkcję komendanta pełnił ppłk Adam Borkiewicz, pseudonim „Leszczyński” oraz „Poleski”. Po jego odejściu dowodzenie przejął płk Hieronim Suszczyński, znany jako „Szeliga”, który odegrał kluczową rolę w dalszym rozwoju podokręgu.

Sztab Podokręgu

Sztab Podokręgu Wschodniego składał się z kilku kluczowych postaci, które zajmowały odpowiednie stanowiska w strukturze organizacyjnej. Komendantem był płk Hieronim Suszczyński „Szeliga”, a szefem sztabu mjr Kazimierz Sobolewski, znany jako „Cyrus”. Pozostałe oddziały sztabu miały swoje specyfikacje:

Oddział I (organizacyjny) – szef por. rez. Tadeusz Więckowski „Jarosław”;
Oddział II (wywiad i kontrwywiad) – szef mjr art. Józef Cieszko „Jordan”;
Oddział III (operacyjny) – szef mjr Trojanowski „Trybunalski”, a następnie mjr/płk Kazimierz Sobolewski „Cyrus”;
Oddział IV (kwatermistrzostwo) – szef mjr NN „Junosza” (do listopada 1942), kpt./mjr Tadeusz Petrykiewicz „Zakrzewski”, a następnie kpt./mjr Janusz Piechocki „Szron”;
Oddział V (łączność) – szef mjr/ppłk Wiktor Maćkowiak „Danka”;
Kedyw – por. rez. Adam Kompowski „Adam”.

Struktura organizacyjna

Początkowo Podokręg Wschodni funkcjonował z trzema inspektoratami, które obejmowały różne obwody: Inspektorat „Józef” skupiał się na obwodach Węgrów, Radzymin i Powiat warszawski; Inspektorat „Janczar” odpowiadał za Mińsk Mazowiecki, Siedlce i Sokołów Podlaski; natomiast Inspektorat „Nieczuja” obejmował obwód Ostrów Mazowiecka. Dodatkowo istniał Inspektorat „Rawicz”, który zajmował się obwodem Garwolin.

W wyniku reorganizacji w czerwcu 1942 roku Obwód Powiat Warszawski został przeniesiony do Okręgu Warszawa, a część powiatu garwolińskiego została przydzielona do Okręgu Lubelskiego. W maju 1943 roku po kolejnej reorganizacji struktura uległa dalszej zmianie i podokręg składał się z trzech inspektoratów:

Inspektorat Siedlce AK, który obejmował Obwody Siedlce i Sokołów Podlaski;
Inspektorat Węgrów AK, obejmujący Obwód Węgrów;
Inspektorat Radzymin AK, który składał się z Obwodu Radzymin oraz Garwolin.

W kwietniu 1943 roku w podokręgu funkcjonowało 104 uzbrojone plutony, wspierane przez 21 nieuzbrojonych, co dawało łącznie 14.142 osoby w strukturach AK, z czego 1261 stanowili cywile.

Działania w ramach Odtwarzania Sił Zbrojnych

Podokręg miał na celu odtworzenie kilku kluczowych jednostek wojskowych. Planowano m.in. utworzenie 8 Dywizji Piechoty pod dowództwem płk Kazimierza Suskiego de Rostwo znanego jako „Rewera”, która miała składać się z 13., 32. pułku piechoty oraz 8. pułku artylerii lekkiej. Dodatkowo planowano utworzenie 9 Dywizji Piechoty, której dowódcą został gen. bryg. Ludwik Bittner „Halka”. Podokręg wystawiał również 22 Pułk Piechoty AK oraz 9 pułk artylerii lekkiej.

Mazowiecka Brygada Kawalerii była kolejnym elementem planu mobilizacyjnego, dowodzonego przez ppłk Lucjana Szymańskiego „Janczar”. Pomimo ambitnych planów związanych z mobilizacją i odtworzeniem sił zbrojnych, rzeczywistość była inna i wiele z zamierzonych celów nie zostało osiągniętych.

Akcja „Burza” w Podokręgu Wschodnim

Dnia 26 lipca komendant obszaru warszawskiego gen. Albin Skroczyński, pseudonim „Łaszcz”, wydał rozkaz dotyczący realizacji akcji „Burza”. Działania te miały miejsce na krótko przed wybuchem Powstania Warszawskiego i miały na celu wsparcie walki z niemieckimi jednostkami okupacyjnymi.

W ramach akcji planowano wystawienie Grupy Operacyjnej „Wschód”, która miała składać się z 8 Dywizji Piechoty AK oraz Mazowieckiej Brygady Kawalerii AK. Dowództwo nad

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).