Wprowadzenie
Walki w Kiszyniowie w styczniu 1918 roku stanowiły istotny moment w historii Besarabii i Mołdawskiej Republiki Demokratycznej. Były to zbrojne starcia, które miały na celu przejęcie władzy przez bolszewików z Rumczerodu w obliczu rosnącego napięcia politycznego i społecznego w regionie. Wydarzenia te były wynikiem wpływu rewolucji lutowej oraz wybuchu rewolucji październikowej w Rosji, które doprowadziły do chaosu i niepewności w wielu częściach Europy Wschodniej. Walki te, zakończone rumuńską interwencją, miały dalekosiężne konsekwencje dla przyszłości Mołdawii i jej statusu politycznego.
Tło wydarzeń
Po rewolucji lutowej w Petersburgu w 1917 roku życie polityczne w guberni besarabskiej uległo ożywieniu. Mieszkańcy Kiszyniowa oraz okolicznych terenów zaczęli formułować różnorodne stowarzyszenia polityczne, domagając się autonomii pod rosyjskim zwierzchnictwem. Na zjeździe, który odbył się w październiku 1917 roku, delegaci ogłosili, że gubernia besarabska staje się autonomicznym państwem mołdawskim, a jego rządem zostaje Rada Kraju. Ta instytucja, składająca się z 138 przedstawicieli różnych grup narodowościowych, rozpoczęła działalność 21 listopada/4 grudnia 1917 roku.
Wraz z powstaniem Rady Kraju, w regionie zaczęły działać rady żołnierskie i robotnicze, jednak to bolszewicy zyskiwali na znaczeniu. Mimo początkowego osłabienia ich pozycji, szybko zdobyli kontrolę nad miastami, gdzie stacjonowała rosyjska armia. W Kiszyniowie bolszewicy prowadzili intensywną agitację i zdobyli poparcie części delegatów rad żołnierskich oraz robotniczych.
Wystąpienie bolszewików przeciwko Radzie Kraju
Pod koniec grudnia 1917 roku sytuacja polityczna stała się napięta. Bolszewicy postanowili przeprowadzić zbrojny przewrót mający na celu obalenie Rady Kraju. W nocy z 1 na 2 stycznia 1918 roku ich zwolennicy zdobyli strategiczne punkty w Kiszyniowie, takie jak stacja telegrafu i dworzec kolejowy. Oddział Frontowy Rumczerodu ogłosił przejęcie dowództwa nad wszystkimi oddziałami armii carskiej na froncie rumuńskim. Tego samego dnia probolszewickie formacje zbrojne zmusiły Radę Kraju do zawieszenia prac.
Pomimo tego działania Rady Kraju oraz negocjacji z różnymi organizacjami społecznymi, bolszewicy zyskali przewagę i przekonali część lokalnych działaczy do konieczności przeprowadzenia przewrotu. Obawy przed wzrostem ich popularności skłoniły Radę do prośby o pomoc wojskową do Rumunii, co miało kluczowe znaczenie dla dalszego rozwoju wydarzeń.
Interwencja rumuńska
Rada Kraju zdecydowała się na wysłanie delegacji do Rumunii w celu uzyskania wsparcia wojskowego. Rząd rumuński zgodził się na udzielenie pomocy po uzyskaniu akceptacji od Niemiec oraz państw Ententy. Z kolei bolszewicy intensyfikowali swoją propagandę przeciwko planowanej interwencji, obawiając się utraty wpływów oraz możliwości cofnięcia reform rolnych rozpoczętych przez Radę Kraju.
6 stycznia 1918 roku do Kiszyniowa dotarł transport byłych żołnierzy armii austro-węgierskiej oraz ochotników z Siedmiogrodu, jednak zostali oni rozbrojeni przez probolszewickie formacje zbrojne. Tego samego dnia sytuacja polityczna uległa zaostrzeniu – większość parlamentarzystów zaczęła się ukrywać przed represjami ze strony bolszewików.
Bitwy uliczne i ich konsekwencje
Armia rumuńska dowodzona przez gen. Ernesta Broșteanu wkroczyła do Kiszyniowa 13 stycznia 1918 roku. Walki uliczne trwały przez kolejne trzy dni. Ostatecznie bolszewicy zostali wyparci z miasta, a Rada Kraju wznowiła swoją działalność. W wyniku interwencji rumuńskiej doszło do wyparcia bolszewików na lewy brzeg Dniestru. Piotrogrodzki rząd Lenina zerwał stosunki dyplomatyczne z Mołdawią jako reakcję na te wydarzenia.
Interwencja rumuńska miała długotrwałe skutki dla przyszłości Mołdawii. Zakończyła się ona ostatecznie przyłączeniem Mołdawii do Rumunii, co zostało przegłosowane przez Radę Kraju 27 marca 1918 roku pod bezpośrednim naciskiem rumuńskim.
Zakończenie
Walki w Kiszyniowie w styczniu 1918 roku były kluczowym wydarzeniem nie tylko dla Besarabii, ale także dla całej Europy Wschodniej w okresie po rewolucji październikowej. Przejęcie władzy przez bolszewików oraz ich późniejsze wyparcie przez armię rumuńską miało znaczący wpływ na kształtowanie się nowego porządku politycznego w regionie. Działań tych nie można rozpatrywać jedynie poprzez pryzmat lokalnych interesów; były one częścią szerszych procesów historycznych zachodzących w Europie po I wojnie światowej. Interwencja rumuńska i jej rezultaty przyczyniły się do dalszego skomplikowania relacji między narodami zamieszkującymi tę część Europy oraz wpłynęły na przyszłość Mołdawii jako części Rumunii.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).